Informatie- en datageletterdheid
Begrijpen welke data AI-systemen gebruiken, hoe datakwaliteit output beïnvloedt — en welke data u mag invoeren.
AI-training · Kennisbank
Praktische AI-bijscholing voor het mkb en de middenmarkt: op deze pagina leren u en uw medewerkers alles wat essentieel is over kunstmatige intelligentie — van de basis en prompt engineering tot de AI-geletterdheidsplicht volgens art. 4 EU AI Act. Vrij toegankelijk, op basis van onze kennisbank met 120 leseenheden.
Kennisbank · PDFDe complete kennisbank als PDF2.400+ pagina's · 10 modules · editie juni 2026 · gratis per e-mailHet belangrijkste in het kort
AI-training (AI-geletterdheid) geeft medewerkers de kennis om AI-systemen competent, veilig en rechtmatig in te zetten. Sinds 2 februari 2025 verplicht art. 4 van de EU AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) elk bedrijf dat AI gebruikt om maatregelen te nemen voor voldoende AI-competentie van het personeel — aantoonbaar en rolgebonden.
Stand: juli 2026 · Editie juni 2026 van de AI-kennisbank
EU AI Act
De EU AI Act (Verordening (EU) 2024/1689) is rechtstreeks werkend EU-recht — geen aanbeveling. Hij geldt voor elk bedrijf dat AI-systemen beroepsmatig inzet: als exploitant (deployer) bent u adressaat, ook als u AI alleen gebruikt en niet ontwikkelt.
Verordening (EU) 2024/1689 treedt in werking; de plichten gelden gefaseerd.
Verboden AI-praktijken (art. 5) en de AI-competentieplicht (art. 4) gelden — voor alle aanbieders en exploitanten.
Plichten voor general-purpose-AI-modellen (o.a. grote taalmodellen) en de governancestructuur met het AI Office gelden.
De hoofdtoepassing: plichten voor hoogrisicosystemen (bijlage III) en transparantieplichten (art. 50) gelden.
Overgangstermijn eindigt voor hoogrisico-AI in gereguleerde producten volgens bijlage I (machines, medische hulpmiddelen…).
Belangrijk voor de praktijk: de competentieplicht van art. 4 geldt al — ongeacht of uw bedrijf hoogrisicosystemen gebruikt.
De EU AI Act reguleert niet 'AI als zodanig', maar concrete toepassingen naar hun risico. Tik op een niveau van de piramide voor voorbeelden en plichten.
Onaanvaardbaar risico · Art. 5
Praktijken die onverenigbaar zijn met grondrechten zijn in de EU verboden — zonder uitzondering voor bedrijven.
Gebruik verboden. Overtredingen: tot € 35 mln of 7% van de wereldwijde jaaromzet (art. 99).
Hoog risico · Bijlage I + III
Toegestaan maar streng gereguleerd: systemen met grote invloed op levenskansen van mensen. Voor de meeste bedrijven het relevantst: bijlage III nr. 4 — AI in HR.
Conformiteitsbeoordeling, risicobeheer, menselijk toezicht, logging, systeemspecifieke training (art. 26 lid 5).
Beperkt risico · Art. 50
Transparantieplichten: mensen moeten kunnen herkennen dat ze met AI interacteren of AI-gegenereerde inhoud zien.
Label- en informatieplichten — technisch en organisatorisch uitvoerbaar.
Minimaal risico · Geen bijzondere plichten
De overgrote meerderheid van kantoor-AI: schrijfassistenten, samenvattingen, vertaling, spellingcontrole. Hier geldt 'alleen' de algemene competentieplicht van art. 4.
Geen bijzondere eisen — maar art. 4 (AI-competentie) geldt voor alle gebruikers.
Vuistregel uit de kennisbank: de meeste kantoortools vallen onder 'minimaal' of 'beperkt'. Zodra AI over mensen beslist — sollicitatie, krediet, prestatie — wordt het hoog risico.
Boetes: tot € 35 mln of 7% van de wereldwijde jaaromzet bij verboden praktijken; getrapt lager voor andere overtredingen (art. 99).
Verdieping
Risicocheck voor uw toepassingen, de negen exploitantplichten van art. 26, stoplichtmodel en competentiematrix, de compliance-verdieping bij de trainingsplicht.
Naar de verdiepingspaginaAI-competentie · Art. 4 EU AI Act
Art. 4 EU AI Act verplicht aanbieders en exploitanten om naar beste vermogen te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid van hun personeel — afgestemd op rol, risiconiveau van de gebruikte systemen en technische voorkennis. De wetgever schrijft geen star curriculum voor, maar rolgebonden, aantoonbare competentieopbouw.
Kernzin uit de kennisbank: art. 4 geldt sinds 2 februari 2025. Wie geen gedocumenteerde trainingsmaatregelen kan tonen, riskeert bij controles als non-compliant te worden aangemerkt — ook als de gebruikte AI-systemen zelf aan alle eisen voldoen.
Alle medewerkers die AI-tools gebruiken
Het verplichte fundament voor elk personeelsbestand, ongeacht het risiconiveau van de systemen.
Regelmatige AI-gebruikers, gevoelige contexten
Voor iedereen die AI productief in het werk integreert — met verdiepte methodische en juridische kennis.
AI-verantwoordelijken, hoogrisicotoezicht, projectleiding
Voor iedereen die AI-systemen verantwoordt, hoogrisicotoepassingen bewaakt of governance vormgeeft.
De Europese Commissie gebruikt het DigComp-raamwerk (laatst: DigComp 2.2, 2022) als referentie voor digitale competentie. Toegepast op AI ontstaan vijf dimensies die een volledige AI-training zou moeten dekken:
Begrijpen welke data AI-systemen gebruiken, hoe datakwaliteit output beïnvloedt — en welke data u mag invoeren.
AI-assistenten zinvol integreren in communicatieprocessen en resultaten juist duiden.
Prompts formuleren, AI-gegenereerde inhoud bewerken en auteursrechtvragen begrijpen.
Geen vertrouwelijke data in externe tools invoeren, AI-phishing herkennen, gegevensbescherming toepassen.
Passende AI-tools kiezen, output kritisch beoordelen, hallucinaties herkennen en fouten escaleren.
Voor interne governance én toezichthouders geldt: wat niet gedocumenteerd is, heeft niet plaatsgevonden. Uw organisatie zou deze vier registraties moeten bijhouden:
Leerpaden
Zelfstudie, multiplicator-opleiding of AI-championprogramma: de kennisbank is zo opgebouwd dat elke rol een passend pad vindt — dezelfde inhoud in verschillende diepte.
60 uur
Medewerkers die AI-basiscompetentie opbouwen
De directe weg naar Foundation-competentie volgens art. 4: leerteksten, oefeningen en reflectievragen in eigen tempo.
120 uur
L&D, HR en interne AI-coaches
Het pad voor iedereen die kennis doorgeeft: volledige modules plus didactische notities en oefenhandleidingen.
150 uur
AI-verantwoordelijken en projectleiders
Het complete programma inclusief trainersbijlagen, modeloplossingen, ROI-gids en readiness-assessment.
Curriculum
Dit is de volledige opbouw van de AI-kennisbank. Open elke module, lees doelen en kernboodschappen — en vink af wat u heeft doorgewerkt. Uw voortgang wordt lokaal in uw browser opgeslagen.
Leerdoel: U legt uit wat kunstmatige intelligentie is, onderscheidt AI, machine learning, deep learning en generatieve AI en begrijpt op niet-technisch niveau hoe grote taalmodellen werken.
Het conceptuele fundament: wat is AI eigenlijk — en waarom is het onderwerp juist nu handelingsrelevant? Het antwoord ontstaat op drie niveaus: technisch, economisch en werkveld. Toegankelijk zonder technische voorkennis.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U deelt de vier risicoklassen van de EU AI Act in, legt de plichten uit art. 4 en art. 26 uit, past AVG-beginselen toe op AI-gebruik en schetst een interne AI-richtlijn.
De juridische ruggengraat van het curriculum — toepassingsgericht in plaats van academisch: juridische eisen zo ver begrijpen dat geïnformeerde beslissingen mogelijk zijn en risico's herkend worden. Van AVG-basis via de AI-verordening tot auteursrecht, ondernemingsovereenkomst en een volledige casestudy.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U structureert prompts volgens het vijflagenmodel (rol, context, taak, format, beperkingen), past zero-shot, few-shot en chain-of-thought toe en bouwt een eigen promptbibliotheek op.
De praktische kerncompetentie waar alle toepassingsmodules op bouwen: AI-systemen precieze, gestructureerde instructies geven. Prompt engineering is geen geheime wetenschap, maar een leerbare methode van precies communiceren.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U integreert AI-assistentie in echte werkstromen — e-mail, vergaderingen, teksten, onderzoek, kennismanagement, presentaties — en houdt de kwaliteitscontrole bij de mens.
Van kunnen naar routine: hoe bouwt u AI-ondersteuning in dagelijkse werkstromen zonder het werk te versnipperen? Elke eenheid heeft een uitgebreide praktijkvariant voor teams en organisaties — inclusief het 90-minuten hands-on lab 'Een werkdag met AI-assistentie'.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U gebruikt AI voor formules, dataopschoning, pivot-analyses en rapportages, kent de grenzen van statistische betrouwbaarheid van LLM-analyses en respecteert daarbij de privacyregels.
Promptcompetentie ontmoet het meest praktijkrelevante toepassingsgebied: gestructureerde data en office-tools. Van natuurlijk-talige Excel-formules via Code Interpreter tot controlling-forecasts — inclusief de vraag wanneer LLM-analyses ongeschikt zijn.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U formuleert beeldprompts volgens gestructureerde methoden, kent toepassingsvelden van transcriptie tot videogeneratie en herkent juridische en ethische risico's van synthetische media.
Van tekst naar alle modaliteiten — met een evenwichtige, deskundige blik in plaats van hype of afwijzing: wat kunnen beeld-, audio- en video-AI werkelijk, waar liggen grenzen, en welke vangrails hebben marketing en interne communicatie nodig? Inclusief deepfake-detectie en merkenrecht.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U onderscheidt AI-agenten van chatbots, begrijpt tool-use, RAG en orkestratie conceptueel, selecteert geschikte processen en ontwerpt human-in-the-loop-patronen inclusief ROI-berekening.
De kwalitatieve drempel van het curriculum: van passieve assistent naar deels autonoom systeem dat plant, tools gebruikt en taken uitvoert. Dat verandert de risicodimensie fundamenteel — en daarmee de competentie-eisen voor gebruikers en leidinggevenden.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U identificeert AI-potentieel langs de waardeketen, prioriteert use cases met ICE/RICE, neemt build-vs-buy-beslissingen en maakt een 12-maandenroadmap met business case.
Perspectiefwissel: van individuele toepassingscompetentie naar organisatorisch strategievermogen. Voor leidinggevenden, multiplicatoren en iedereen die betrokken is bij AI-invoering — met potentieelmatrix, use-case-canvas, pilotontwerp en governancemodel.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U benoemt aanvalsvectoren zoals prompt injection en datalekken, stuurt shadow AI, beoordeelt leveranciers, begrijpt soevereiniteitsvragen (on-premise vs. cloud vs. EU-hosting) en vervult documentatieplichten.
De kritisch-reflectieve terugkeer na de competentieopbouw: systematisch omgaan met de risico's van productief AI-gebruik — van technische aanvallen en organisatorische blinde vlekken tot incident response en de rol van de AI-verantwoordelijke.
Kernboodschappen
Lesenheden
Leerdoel: U vertaalt het geleerde naar een eigen project: use case definiëren, prototype bouwen, evalueren, presenteren — en wordt als multiplicator effectief in het eigen team.
Afsluiting met dubbele functie — transfer en synthese: hoe komen de inhouden werkelijk in de praktijk, en hoe hangen de tien modules samen? Met projectcoaching, examensimulatie, colloquium en transferplan tot en met de certificaatuitreiking.
Kernboodschappen
Lesenheden
Kennisbank · Volledige teksten
Alle 120 lesonderdelen als volledige leerteksten, met oefeningen, branchevoorbeelden, glossarium en bijlagen. Zonder registratie, direct op deze website.
Naar de volledige inhoudsopgaveLeerproef · Module 3
Een proeve uit de kennisbank, volledig op deze pagina: hoe u AI-systemen precieze instructies geeft. De kwaliteit van uw invoer bepaalt de kwaliteit van de uitvoer — en goede prompts volgen leerbare patronen.
Sterke prompts zijn geen toeval — ze zijn structuur. Tik op een laag om te zien welk deel van de voorbeeldprompt zij aanstuurt:
Je bent een ervaren salesdirecteur in een middelgroot machinebouwbedrijf. Een vaste klant toonde ontevredenheid na een prijsverhoging van 8% en vergelijkt offertes. Stel een e-mail op die de prijsverhoging zakelijk onderbouwt en een gesprek aanbiedt. Max. 150 woorden, professioneel-persoonlijke toon, met onderwerpregel. Geen kortingstoezeggingen, geen holle frasen, geen verzonnen cijfers.
Patronen geven structuur als het snel moet. Kies een patroon, kopieer de sjabloon en vervang de plaatshouders:
Role · Task · Format
Het snelste patroon voor dagelijkse taken: rol, taak, format — klaar.
Je bent [rol]. Maak [taak/resultaat]. Format: [lengte, structuur, toon].Task · Action · Goal
Doelgericht: eerst de taak, dan de handeling, dan het meetbare doel.
Taak: [wat ligt er?] Actie: [wat moet de AI doen?] Doel: [waaraan wordt het resultaat gemeten?]Capacity · Insight · Statement · Personality · Experiment
Het uitgebreide patroon voor complexe taken met stijl- en variant-eisen.
Rol/vermogen: [wie is de AI?] Context: [achtergrondkennis] Opdracht: [kerntaak] Stijl: [toon, houding] Experiment: [maak 2–3 varianten om uit te kiezen]Role · Instructions · Steps · End goal · Narrowing
Voor meerstappige taken: expliciete stappen plus afbakening tegen afdwalen.
Rol: [wie?] Instructies: [wat?] Stappen: [1., 2., 3. …] Einddoel: [hoe ziet 'klaar' eruit?] Afbakening: [wat valt buiten scope?]Uit eenheid 43 van de kennisbank — voordat u AI-output overneemt, toets deze langs vijf vragen:
Zijn feitelijke beweringen verifieerbaar en juist? Vooral bij specifieke cijfers zonder bron: nalopen.
Dekt het antwoord alle aspecten van de taak — of ontbreekt een deel van de eis?
Past de inhoud bij context en doelgroep — of bleef die generiek?
Spreekt het antwoord zichzelf tegen of botst het met bekende feiten uit uw context?
Kunt u het resultaat direct inzetten — of begint het echte werk nu pas?
Kennischeck
Acht vragen uit de voortgangstoetsen van de kennisbank — van basis tot EU AI Act. Direct hier, zonder aanmelding.
1 / 8
Sinds wanneer geldt de AI-competentieplicht volgens art. 4 EU AI Act?
AI-glossarium
Uittreksel uit het glossarium van de kennisbank: de belangrijkste begrippen voor AI in bedrijven, alfabetisch en doorzoekbaar.
FAQ
De vragen die we in trainingen en advies het vaakst horen — compact beantwoord.
Ja. Art. 4 van de EU AI Act verplicht sinds 2 februari 2025 alle aanbieders en exploitanten van AI-systemen om te zorgen voor voldoende AI-competentie van hun personeel. De invulling is flexibel — maar het competentieniveau moet aantoonbaar zijn en aansluiten bij rol en risiconiveau.
Drie dingen: ten eerste heeft elke medewerker die met AI werkt een bij de rol passend competentieniveau nodig (Foundation, Intermediate of Advanced). Ten tweede moeten de maatregelen het risiconiveau van de gebruikte systemen weerspiegelen. Ten derde moet alles gedocumenteerd zijn: wie is wanneer, hoe lang en waarover getraind — zonder bewijs geldt een training als niet gegeven.
Als doorlopend blended-learningprogramma in plaats van een eenmalig seminar: (1) online basis in zelfstudie (3–5 uur), (2) live training met oefeningen op echte use cases, (3) begeleide praktijk in het dagelijks werk met interne champions, (4) regelmatige opfrissing één à twee keer per jaar.
Onze kennisbank structureert het veld in tien modules: AI-basis, recht (EU AI Act, AVG), prompt engineering (basis en verdieping), data & office-integratie, multimodaliteit (beeld/audio/video), AI-agenten & automatisering, AI-strategie, veiligheid & risicobeheer en transfer & uitrol. Samen 120 lesenheden — het complete curriculum staat op deze pagina.
Afhankelijk van het doel: basiscompetentie voor alle medewerkers is in zelfstudie in circa 60 uur haalbaar. Multiplicatoren die kennis doorgeven plannen ongeveer 120 uur. AI Champions op Advanced-niveau — met projectwerk en certificaatstructuur — circa 150 uur. Verankering in het dagelijks werk telt zwaarder dan het aantal uren.
Nee — art. 4 vraagt uitdrukkelijk om rolgebonden passendheid. Drie niveaus hebben zich bewezen: Foundation voor iedereen die AI-tools gebruikt; Intermediate voor regelmatige gebruikers in gevoelige contexten; Advanced voor AI-verantwoordelijken en toezicht op hoogrisicosystemen.
Met vier documenten: trainingsbewijs per persoon (naam, datum, inhoud, niveau, duur, aanbieder), een competentiematrix van de organisatie, risicogebaseerde toewijzing van systemen aan competentieniveaus en een vast herzieningsritme. Een gestructureerd programma zoals de 120-eenhedenkennisbank levert deze bewijzen mee.
Dat hangt af van het systeem en de licentievoorwaarden. Bij enterprise-producten (M365 Copilot, ChatGPT Enterprise…) is invoer contractueel uitgesloten van training; bij gratis consumentenversies vaak niet. Grondregel: alleen vrijgegeven tools gebruiken, nooit persoonsgegevens of bedrijfsgeheimen in ongetoetste systemen invoeren.
Reken op hallucinaties in plaats van ze te ontkennen: AI-output standaard toetsen (correctheid, volledigheid, relevantie, consistentie, bruikbaarheid), bij feitelijke claims bronnen eisen of naonderzoeken, en kritieke inhoud nooit ongecontroleerd publiceren.
De gratis start: deze leerpagina doorwerken en de volledige kennisbank als PDF aanvragen. Voor gestructureerde competentieopbouw in het team bieden we gepersonaliseerde trainingen voor elk volwassenheidsniveau. De eerste stap is een gratis kennismakingsgesprek waarin we behoefte en volwassenheid van uw organisatie duiden.
Wie erachter staat
De kennisbank verdicht ruim 25 jaar ervaring in organisatieontwikkeling en de huidige golf van toegepaste AI — wat we dagelijks in advies- en trainingsopdrachten zien, inzetten en doorgeven.
Diepgang vraagt methode. De kennisbank volgt een gedocumenteerd ontstaan- en kwaliteitsproces:
Volgende stap
Deze pagina legt het fundament — echte AI-competentie ontstaat in training op uw eigen use cases. Gepersonaliseerde AI-trainingen voor elk volwassenheidsniveau, gedocumenteerd conform de EU AI Act.
Het platform
Productieve AI die veilig in uw organisatie draait: met eigen data, rechten en goedkeuringen. Verdicht van echte projectpraktijk tot een licentieerbaar product.
OneMachine bekijken